موسیقی ایران، دانلود تک نوازی سنتور در دسنگاه دشتی شامل دستگاه‌ها، نغمـه‌ها، و آوازها، از هزاران سال پیش از مـیلاد مسیح که تا به امروز بـه درون متن مردم ایران جریـان داشته، و آنچه دل‌نشین‌تر، ساده‌تر و قابل‌فهم تر بوده هست امروز درون دسترس است، بخش بزرگی از آسیـای مـیانـه، افغانستان، پاکستان، جمـهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیـه، و یونان متأثر از این موسیقی هست و هرکدام بـه سهم خود تأثیراتی درون شکل گیری این موسیقی داشته‌اند، از موسیقی‌دان‌ها یـا بـه عبارتی نوازندگان موسیقی درون ایران باستان مـی‌توان بـه «باربد» و «نکیسا» اشاره کرد.
ردیف
موسیقی امروز ایران از دوره آقا علی‌اکبر فراهانی (نوازنده تار دوره ناصرالدین شاه) باقی مانده‌است کـه توسط آقا غلامحسین (برادر آقا علی‌اکبر) بـه دو پسر علی‌اکبرخان بـه نامـهای مـیرزا حسینقلی و مـیرزا عبدالله، آموخته شد و آنچه از موسیقی ملی ایران امروزه درون دست است، بداهه‌نوازی این دو استاد مـی‌باشد کـه به نام «ردیف موسیقی» نامـیده مـی‌شود.
ردیف درون واقع مجموعه‌ای از مثالهای ملودیک درون موسیقی ایرانی هست که تقریباً با واژهٔ رپرتوار درون موسیقی غربی هم معنی است. دانلود تک نوازی سنتور در دسنگاه دشتی گردآوری و تدوین ردیف بـه شکل امروزی از اواخر سلسلهٔ زندیـه و اوایل سلسلهٔ قاجاریـه آغاز شده‌است. دانلود تک نوازی سنتور در دسنگاه دشتی یعنی درون اوایل دورهٔ قاجار سیستم مقامـی موسیقی ایرانی تبدیل بـه سیستم ردیفی شد و جای مقامـهای چندگانـه را هفت دستگاه و پنج آواز گرفت.
از اولین راویـان ردیف مـی‌توان بـه خاندان فراهانی یعنی آقا علی اکبر فراهانی - مـیرزا عبدالله - آقاحسینقلی و... اشاره کرد. ردیفهایی کـه اکنون موجود مـی‌باشند: دانلود تک نوازی سنتور در دسنگاه دشتی ردیف مـیرزا عبدالله - ردیف آقاحسینقلی - ردیف ابولحسن صبا - ردیف موسی معروفی - ردیف دوامـی - ردیف طاهرزاده - ردیف محمود کریمـی - ردیف سعید هرمزی - ردیف مرتضی نی داوود - و... مـی‌باشند. و هم اکنون ردیف مـیرزا عبدالله - صبا و دوامـی کاربری بیشتری دارند و بیشتر درون مکاتب درس موسیقی آموزش داده مـی‌شوند.
دستگاه
هر دستگاه موسیقی ایرانی، توالیی از پرده‌های مختلف موسیقی ایرانی هست که انتخاب آن توالی حس و شور خاصی را بـه شنونده انتقال مـی‌دهد. هر دستگاه از تعداد بسیـاری گوشـه موسیقی تشکیل شده‌است و معمولاً بدین شیوه ارایـه مـی‌شود کـه از درآمد دستگاه آغاز مـی‌کنند، بـه گوشـه اوج یـا مخالف دستگاه درون مـیانـه ارایـه کار مـی‌رسند، سپس با فرود بـه گوشـه‌های پایـانی و ارایـه تصنیف و سپس رِنگی اجرای خود را بـه پایـان مـی‌رسانند.موسیقی سنتی ایران شامل هفت دستگاه و پنج آواز است. هفت دستگاه ردیف موسیقی سنتی ایرانی عبارت‌اند از:
- دستگاه شور
- دستگاه سه گاه
- دستگاه چهارگاه
- دستگاه همایون
- دستگاه ماهور
- دستگاه نوا
- دستگاه راست پنجگاه
آواز
آواز معمولاً قسمتی از دستگاه مورد نظر هست که مـی‌توان آنرا دستگاه فرعی نامـید. آواز از نظرفواصل با دستگاه مورد نظر یکسان یـا شبیـه بوده و مـی‌تواند شاهد و یـا ایست متفاوتی داشته باشد. به‌طور مثال آواز دشتی از متعلقات دستگاه شور و از درجه پنجم آن بوده و به عنوان مثال اگر شور سل را درون نظر بگیریم ،دارای نت شاهد و ایست ((ر)) مـی‌باشد. بدین ترتیب درون آواز شور ملودی با حفظ فواصل دستگاه شور روی نت ((ر)) گردش مـی‌کند و در نـهایت روی همان نت مـی‌ایستد. به‌طور کلی هر آواز بعد از ایست موقت روی ایست خودش ،روی ایست دستگاه اصلی (در اینجا شور) باز مـی‌گردد. آوازهای متعلق بـه دستگاه موسیقی ایرانی ۵تا هستند و عبارت‌اند از:
- آواز ابوعطا ، متعلق بـه دستگاه شور (درجه دوم شور )
- آواز بیـات ترک (بیـات زند)، متعلق بـه دستگاه شور ، (درجه سوم شور)
- آواز افشاری ، متعلق بـه دستگاه شور، ( درجه چهارم شور)
- آواز دشتی ، متعلق بـه دستگاه شور، (درجه پنجم شور)
- آواز بیـات اصفهان ، متعلق بـه دستگاه همایون ، ( درجه چهارم شور)
دستگاه شور، از دستگاه‌های موسیقی ایران است.
غالب آوازهایی کـه خواننده آموزش ندیده ایرانی مـی‌خواند درون یکی از مایـه‌های این آواز مـی‌گنجد، از این رو این دستگاه را مادر موسیقی ایرانی هم خوانده‌اند.
در مـیان دستگاه‌های ایرانی شور از همـه بزرگ‌تر است. زیرا هر یک از دستگاه‌ها دارای یک عده آوازها و الحان فرعی‌ست ولی شور غیر از آوازهای فرعی دارای ملحقاتیست کـه هر یک بـه تنـهایی استقلال دارد. آوازهای مستقلی کـه جزء شور محسوب مـی‌شود و هر یک استقلال دارد از این قرار است: ابوعطا، بیـات ترک، افشاری و دشتی.
آواز بیـات ترک درون پرده‌های شور نواخته مـی‌شود و جزو ملحقات آن طبقه بندی مـی‌شود، ولی چون از نظر شنوایی حسی شبیـه دستگاه ماهور ایجاد مـی‌کند، برخی قایل بـه طبقه بندی آن تحت دستگاه ماهور هستند.
در مکتب آوازی اصفهان آواز بیـات ترک درون مشتقات دستگاه ماهور بـه حساب مـی‌آید اما درون مکتب تهران، مایـه بیـات ترک را جزء دستگاه شور بـه حساب مـی‌آورند.
مایـه‌ها (متعلقات)
آواز ابوعطا
آواز دشتی (دشتستانی)
آواز افشاری
آواز بیـات ترک - گاه بیـات زند نیز به منظور اشاره بـه این آواز بکار شده
آواز بیـات کرد - کردِ بیـات نیز گفته مـی‌شود.
گوشـه‌ها
گوشـه‌های ردیفی این دستگاه عبارت‌اند از:
درآمد اول
درآمد دوم
درآمد سوم: کرشمـه
درآمد چهارم: گوشـهٔ رهاب
درآمد پنجم: اوج
درآمد ششم: ملانازی
نغمـهٔ اول
نغمـهٔ دوم
زیرکش سلمک
ملانازی
سلمک
گلریز
مجلس‌افروز
عزال
صفا
بزرگ
کوچک
دوبیتی
خارا
قجر، فرود
حزین
شور پایین دسته
گوشـهٔ رهاب
چهار گوشـه
مقدمـهٔ گریلی
رضوی، حزین، فرود
شـهناز
قرجه
شـهناز کت (عاشق‌کش)
رنگ اصول
گریلی
رنگ شـهرآشوب
دستگاه سه‌گاه، یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است.
این دستگاه تقریباً درون همـه ممالک اسلامـی متداول است. این دستگاه بیشتر به منظور بیـان احساس غم و اندوه کـه به امـیدواری مـی‌گراید مناسب است. آواز سه گاه بسیـار غم انگیز و حزن آور است.گوشـه‌های مـهم این دستگاه عبارت‌اند از: درون آمد، مویـه، زابل، مخالف، حصار، گوشـه‌های دیگر مانند: آواز، نغمـه، زنگ شتر، بسته نگار، زنگوله، خزان، بس حصار، معربد،پهلوی(رجز)،حاجی حسینی، مغلوب، دوبیتی، حزین، دلگشا، رهاوی، مسیحی، ناقوس، تخت طاقدیس، شاه ختایی(حدی)، مداین، نـهاوند. آوازی هست بی نـهایت غمگین و ناله‌های جانسوز آن ریشـه و بنیـاد آدمـی را از جا مـی‌کند و از راز و نیـاز عاشقان دوری کشیده و از بیچارگی بی نوایـان و ضعیفان گفتگو مـی‌کند ( روح الله خالقی- نظری بـه موسیقی).
البته حالت این دستگاه درون همـه جا ثابت نیست و بویژه درون مخالف بسیـار با شکوه‌است و حتی آهنگهای شادی آوری درون سه گاه فراوان هستند از جمله "امشب کـه مست مستم" .
گوشـه‌های مـهم دستگاه سه گاه عبارت‌اند از :
۱- درآمد : کـه معمولاً همـه دستگاه‌ها با گوشـه‌ای بـه نام درآمد کـه نشان دهنده حالت دستگاه هست آغاز مـی‌شود.
۲- زابل : بر درجه سوم گام تاکید دارد.
۳- مویـه : کـه بر درجه پنجم گام تاکید مـی‌کند و حالتی مانند شور دارد .
۴- مخالف : کـه بر درجه ششم گام تاکید دارد و حالت آن با سه گاه فرق دارد و مـی‌توان از این گوشـه به منظور مرکب خوانی بـه اصفهان نیز استفاده کرد .
دستگاه چهارگاه، یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است.
این دستگاه، از نظر علم موسیقی یکی از مـهم‌ترین و زیباترین مقامات ایرانی است. گام آن مانند شور و همایون، پایین رونده و مثل گام ماهور و اصفهان بالارونده مـی‌باشد، چرا کـه در دو حالت محسوس است. یعنی مـی‌توان گفت کـه این گام، مخلوطی از گام سه‌گاه و همایون هست و اگر نت دوم و ششم گام ماهور را ربع پرده کم کنیم، تبدیل بـه چهارگاه مـی‌شود.
در گام چهارگاه همـیشـه دو علامت نیم پرده برشو و دو علامت ربعی فرو شو با هم وارد شده‌اند و فواصل درجات این گام نسبت بـه تونیک عبارت‌اند از: دو نیم بزرگ، سوم بزرگ، چهارم درست، پنجم درست، ششم نیم بزرگ، هفتم بزرگ و هنگام، کـه دانگ‌های آن هم با یکدیگر برابرند. نت شاهد (تونیک) این دستگاه نیز درون راست کوک «دو» است. حالت آغازین درآمدهای چهارگاه، با نت «لا» بسیـار واضح و مشخص هست و بـه این وسیله بـه راحتی مـی‌توان آن را از سایر گام‌ها تشخیص داد.
از مـیان مقامات ایرانی و به خصوص موسیقی مشرق زمـین، شور، سه‌گاه و چهارگاه هستند کـه از این مـیان، مقام چهارگاه از همـه مـهم‌تر است. چهارگاه را گامـی کاملاً ایرانی و خالص مـی‌دانند. این گام با گام بزرگ (ماژور) ارتباط دارد چرا کـه مانند گام بزرگ بالا رونده است. سوم بزرگ مانند گام بزرگ هست (دانگ‌هایش مثل گام بزرگ (ماژور) مساوی بوده و فاصلهٔ آخر آنـها نیم پرده است) و همـین طور فاصلهٔ هفتم آن مانند هفتم گام بزرگ هست و فاصلهٔ محسوس که تا تونیک نیم پرده مـی‌باشد.
از طرف دیگر این چهارگاه با گام کوچک (مـینور) نیز ارتباط دارد و به طریقی تمامـی گام‌های مختلف درون یک جا جمع شده‌اند و بهترین صفات هر گام را انتخاب کرده که تا گام چهارگاه را با صفات عالی تشکیل دهد. گام چهارگاه هم از نظر آوایی و هم گوشـه‌های مشترک، شباهت زیـادی با گام سه‌گاه دارد.
چهارگاه درون گوشـه زابل، کمـی بـه اوج مـی‌رود. این گوشـه با وجود اینکه نت شاهد و ایست ثابتی ندارد، ولی از حالت ریتمـیک و ضربی بالایی برخوردار هست ولی از این نظر، هیچ وقت بـه پای گوشـه مخالف نمـی‌رسد. مخالف اوج زیبایی چهارگاه است. حصار گوشـه‌ای هست که درون عین زیبایی، کمـی از نظر کوک به منظور نوازندگان بـه خصوص سنتورنوازان، مشکل‌ساز مـی‌شود. زیرا به منظور اجرای این گوشـه درون ادامـه ردیف چهارگاه، بایستی نت «فا» را دیز کوک کرد (البته درون راست کوک). یعنی نت فا، نیم پرده زیر مـی‌شود. این گوشـه که تا حدودی معادلات چهارگاه را بـه هم مـی‌ریزد و برای اینکه بتوان بـه ادامـه ردیف پرداخت، بایستی فرودی مجدد بـه درآمد داشته باشیم. گوشـه منصوری نیز معمولاً پایـان بخش دستگاه چهارگاه است. حالات کرشمـه، بسته نگار، حزین و زنگ شتر، بـه زیبایی درون تمام چهارگاه، خودنمایی مـی‌کنند.
آواز چهارگاه نمونـه جامع و کاملی از تمام حالات و صفات موسیقی ملی ماست. چرا کـه درآمد آن مانند ماهور، موقر و متین هست و شادی و خرمـی خاصی دارد. درون ضمن آواز زابل درون همـه دستگاه‌ها و در اینجا حزن و اندوه درونی درون آواز ما دارد. آوازی نصیحتگر، تجربه آموز و توانا مانند همایون دارد و آواز مویـه و منصوری غم انگیز و حزین است. بعد این دستگاه نیز بـه دلیل کمال خود هم گریـه و زاری مـی‌کند و هم شادی مـی‌آفریند و گاهی مسرور و شادمان هست و گاهی نیز غم‌انگیز و دل‌شکسته و با توشـه‌ای از متانت و وقار عارفانـه شرقی.
اما روی هم رفته چهارگاه را مـی‌توان دستگاهی محسوب کرد کـه مانند پیری فرزانـه دارای روحی بلند و عرفانی هست و احساسات عالی انسانی را درون کنار خصایص و محسنات انسانی صبور و شکیبا داراست. از ناکامـی‌ها و ناامـیدی‌ها اشک غم مـی‌ریزد و در شادی‌ها و خوشی‌ها اشک شوق و سرور. این دستگاه، بهترین گزینـه به منظور ساخت قطعات و تصانیف ملی مـیهنی و حماسی هست به طوری کـه به زیبایی مـی‌تواند حالت شوق و افتخار وصف ناپذیری را درون شنونده بـه وجود آورد. نوازندگی درون این دستگاه با هر یک از سازهای ایرانی، زیبایی خاص خود را دارد ولی هنگامـی کـه تارنوازی بـه اجرای چهارگاه مـی‌پردازد، چیز دیگری است.
از گوشـه‌های اصلی این دستگاه مـی‌توان بـه موارد زیر اشاره کرد: درآمد، بدر، پیش زنگوله و زنگوله، زابل، حصار، مخالف، مغلوب، ساز بانک، حدی، پهلوی و منصوری.
دستگاه همایون یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است.
این دستگاه بـه تناسب نام خود، حالتی شاهانـه، اشرافی و باوقار دارد، ولی با این حال زمـینـهٔ اجرای بسیـاری از لالایی‌ها و زمزمـه‌های متداول درون نقاط مختلف ایران است. همچنین از نغمـه‌های این دستگاه درون موسیقی زورخانـه نیز استفاده مـی‌شود.
به دلیل استفاده از یک گام خاص و تفاوت محسوس درون گام بالا رونده و پایین رونده دستگاه همایون منحصر بـه فردترین دستگاه موسیقی ایرانی بـه شمار مـی‌رود. مقایسه سایر دستگاه‌های موسیقی ایرانی با موسیقی دیگر ملل و خصوصاً کشورهای هم‌جوار تشابه و یکسان بودن ریشـه برخی را نشان مـی‌دهد. اما این مطلب درون مورد دستگاه «همایون» صادق نیست.
دستگاه همایون و یـا بـه تعبیری «دستگاه عشاق»، با حالت محزون و اسرار آمـیز خود گوشـه‌های متعددی دارد کـه گوشـه «بیداد» اوج این دستگاه تلقی مـی‌شود.
آثار ارزشمندی از موسیقی ایرانی درون سده قبل درون این دستگاه ساخته و اجرا شده‌اند. «رنگ فرح» از جمله این آثار است.
از لحاظ مرکب خوانی این دستگاه بـه دستگاه‌های سه‌گاه و شور ارتباط دارد و وسعت این دستگاه را بیشتر مـی‌کند.
یکی از آوازهای ایرانی کـه اسم آن درون کتب موسیقی هست آواز اصفهان هست که آن را از متعلقات دستگاه همایون دانسته‌اند. یکی دیگر از آوازهایی کـه از متعلقات دستگاه همایون است، آواز شوشتری است. فواصل پرده‌ها درون این دستگاه بـه صورت زیر است:
سل(بکار).لا(کرن).سی(بکار).دو(بکار)ر(بکار)مـی(بمل).مـی بم(کرن).فا (بکار).
نت شروع این دستگاه بـه طور معمول «فا» است. البته این دستگاه درون کوک‌های دیگری با نام‌های همایون «دو» و «رِ» نیز نواخته مـی‌شود. درون ردیف مرحوم کریمـی از شوشتری بـه عنوان یکی از گوشـه‌های این دستگاه نام شده‌است.
آلبوم بیداد محمدرضا شجریـان با آهنگ‌سازی پرویز مشکاتیـان از جمله آهنگ‌هایی هست که درون این دستگاه ساخته شده‌است.
گوشـه‌ها
گوشـه‌های ردیفی این دستگاه عبارت‌اند از:
چهارمضراب
درآمد اول
درآمد دوم: زنگ شتر
موالیـان
چکاوک
طرز
بیداد
بیداد کت
نی‌داود
باوی
سوز و گداز
ابول چپ
لیلی و مجنون
راوندی
نوروز عرب
نوروز صبا
نوروز خارا
نفیر
فرنگ و شوشتری گردان
شوشتری
جامـه‌دران
راز و نیـاز
مـیگلی
موالف
بختیـاری با موالف
عزال
دناسری
رنگ فرح
دستگاه ماهور یکی از گسترده‌ترین دستگاه‌های موسیقی ایرانی هست و درون ردیف‌های گوناگون درون حدود ۵۰ گوشـه دارد. دستگاه ماهور بـه علت حالت و ملودی روانی کـه دارد اغلب بـه صورت موسیقی شاد درون جشن ها و اعیـاد نواخته مـی‌شود. این دستگاه دارای گوشـه‌های متنوعی هست که با مقام های کاملاً متفاوت درون سه بخش بم، مـیانی و زیر اجرا مـی‌شود. ناگفته نماند تمام گوشـه‌ها بـه وسیلهٔ فرود بـه درآمد رجعت مـی‌کنند.
ماهور «دو»
ماهور دو، ماهوری هست که گام آن از دو شروع مـی‌شود. یعنی نت شاهد آن دو مـی‌باشد و در تار وسه تار با کوک «دو-سل-دو-دو» نواخته مـی‌شود. درون ماهور دو همـه پرده‌ها همنام نت‌ها هستند یعنی بـه ترتیب دو – ر – مـی– فا - سل – لا - سی – دو. بـه بیـان دیگر ماهور دو همانند گام ماژور دو درون موسیقی کلاسیک است.
ماهور «ر»
برای ویلن و کمانچه معادل آن ماهور «ر» مـی‌باشد کـه شاهد آن نت «ر» هست و نت «دو» نیز دیز مـی‌شود.
گوشـه‌های اصلی و زیر مجموعه‌های آنـها
درآمد : ( نت شاهد آن نت اول گام هست یعنی «دو»)
گوشـه گشایش(داد) : ( نت شاهد آن نت دوم گام هست یعنی «ر»)
گوشـه شکسته : ( نت شاهد آن نت پنجم گام هست یعنی «سل»)
گوشـه دلکش : ( نت شاهد آن نت پنجم گام یعنی سل هست )
گوشـه عراق : ( نت شاهد آن نت هشتم گام یعنی دو هست )
گوشـه راک: (شاهد و ایست آن نت دو یک اکتاو بالاتر از شاهد و ایست درآمد است)
گوشـه فیلی: (شاهد آن فاصله درست پنجم بالاتر از درآمد یعنی «سل» مـی‌باشد و ایست آن مـی کرن کـه البته درصورت بازگشت بـه ماهور ایست آن مطابق با ایست ماهور خواهد بود)
گوشـه‌های ریتمـیک
کرشمـه
مجلس افروز
خسروانی
چهار پاره
زنگوله
نام گوشـه و رنگ ها
درآمد
کرشمـه
آواز
مقدمـه داد
داد
مجلس افروز
خسروانی
دلکش
خاوران
طرب انگیز
نیشابورک
نصیرخوانی - توسی
چهارپاره - مرادخوانی
فیلی
ماهور صغیر
آذربایجانی
حصار ماهور - ابل
زیرافکن
نیریز
شکسته
عراق
نـهیب
محیر
آشورآوند
اصفهانک
حزین
کرشمـه
زنگوله
راک هندی
راک کشمـیر
راک عبداله
کرشمـه راک
سفیر راک
رنگ حربی
رنگ یک چوبه
رنگ شلخو
ساقی نامـه
رنگ شـهرآشوب
دستگاه نوا نام یکی از هفت دستگاه موسیقی سنتی ایرانی است.این دستگاه درون گذشته جزئی از دستگاه شور بوده است. دستگاه نوا را آوازى درون حد اعتدال کـه آهنگى ملایم و متوسط، نـه زیـاد شاد و نـه زیـاد حزن‌انگیز دارد، مـی‌شناسند. نوا یک از دستگاه‌هایی هست که بـه ندرت توسط اساتید اجرا مـی‌شود و آوازخوانان جوان بیشتر بـه سمت شور و متعلقات آن (به علت سادگی و روان‌تر بودن) تمایل دارند. بسیـاری از اساتیدی هم کـه این دستگاه را اجرا کرده‌اند، آن اثر تبدیل بـه یکی از ماندگارترین آثار آنان شده است. مانند چهره بـه چهره محمدرضا لطفی، نی‌نوا حسین علیزاده، نوا و مرکب خوانی شجریـان و دود عود پرویز مشکاتیـان. هر چند کـه بعضی از اساتید مثل علینقی وزیری و روح‌الله خالقی، نوا را مشتق از شور شناخته‌اند، اما این دستگاه دارای تفاوت درون نت شاهد و ایست و همچنین شخصیت مستقل آوازی با شور و مشتقات آن مـی‌باشد.
گوشـه‌ها
دستگاه نوا درون ردیف آقا حسینقلی دارای گوشـه‌های زیر است:
درآمد اوّل
درآمد دوم
چهارمضراب
نغمـه
گردانیـه
گَوِشت
نـهفت
بیـات راجه
حزین درون بیـات راجه
عشّاق
عراق
محیّر
حزین
زنگوله
نیشابورک
خجسته
مَجُسْلی
زمـینـهٔ حسینی
حسینی
بوسلیک
نَستاری
رهاب
عشیران
نیریز
دستگاه راست‌پنج‌گاه نام یکی از هفت دستگاه موسیقی سنتی ایرانی است.دستگاه راست‌پنج‌گاه را ميتوان يكي از دستگاههاي بسيار قديمي ناميد. اين دستگاه بسيار شبيه بـه ماهور ميباشد و بايد گوش نوازنده ويا خواننده بسيار دقيق و آشنا بـه اين دستگاه باشد. تفاوت اين دستگاه با ماهور اين هست كه درون ماهور تحريرها بالا رونده هست ولي درون راست پنجگاه تحريرها پايين رونده هست از اين دستگاه مي توان بـه پرده گرداني بـه دستگاههاي ديگر وارد شد.
گوشـه‌ها
برخي از گوشـه هاي اين دستگاه كه درون رديفهاي رايج آمده عبارتست از: ۱-درآمد ۲-راست ۳-سپهر ۴-خسروي ۵-پروانـه و...
دستگاه راست‌پنج‌گاه درون ردیف آقا حسینقلی دارای گوشـه‌های زیر هست (به ترتیب):
درآمد
چهارمضراب
زنگ شتر یـا ناقوس
نغمـه
روح‌افزا
پروانـه
پنجگاه
عشّاق
زابل
بیـات عجم
بحر نور
منصوری
مبرقع
سپهر
عراق
محیّر
آشورآوند
اصفهانک
حزین
زنگوله
شوشتری‌گردان
نوروز عرب
نوروز صبا
نوروز خارا
نفیر
ابوالچپ
راوندی
لیلی و مجنون
طرز
پروانـه
ماوراءالنـهر
راک عبدالله
راک هندی
فرود
پروانـه
نیریز صغیر
نیریز کبیر
پروانـه
آواز ابوعطا، یکی از آوازهای چهار گانـهٔ متعلق بـه دسنگاه شور درون موسیقی امروز (به همراه افشاری، دشتی و بیـات ترک) است. ابوعطا با القاب دیگری مانند سارنج (صلحی) و دستان عرب نیز شناخته مـی‌شود.
گام آن با گام شور یکی هست و تنـها اختلاف آن با شور درون توقّف مکرّر ابوعطا روی درجهٔ چهارم (نت شاهد) و درجهٔ دوم (نت ایست) مـی‌باشد و درجهٔ پنجم ثابت است. درون نغمـهٔ ابوعطا، نت متغییر وجود ندارد.
در ردیف موسیقی موسی معروفی گوشـه‌های ابوعطا بعد از شش درآمد، عبارت‌اند از: محمد صادق خانی، کرشمـه، سیخی، تک مقدم (که نوعی تحریر است)، حزین، حجاز (که درون سه قسمت ذکر گردیده و مـهم‌ترین گوشـهٔ ابوعطاست)، بسته نگار، بغدادی (که شبیـه حجاز است)، دوبیتی، شمالی، چهار باغ، گبری، رامکلی، فرود و مثنوی.
در ردیف منقول ابوالحسن صبا، گوشـهٔ خسروشیرین نیز درون ابوعطا ذکر شده‌است. آواز ابوعطا درون مـیان مقام‌های قدیم بـه چشم نمـی‌خورد اما از مقام‌های قدیم، فواصل جان فزا، بوستان و حسینی با ابوعطا مطابقت دارند.
ابوعطا درون محدودهٔ حجاز دارای نغمـه‌هایی نزدیک بـه الحان عربی است، اما آواز ابوعطا خود مورد پسند و به ذوق ایرانیـان است.
گوشـه‌ها
این آواز درون ردیف مـیرزا عبداللّه دارای گوشـه‌های زیر است:
رامکِلی
درآمد
سَیَخی
حجاز
بسته‌نگار
چهارپاره
گَبری
آواز بیـات ترک یـا بیـات زند از آوازهای چهارگانـه دستگاه شور هست که از لحاظ رابطهٔ فواصل با درآمد، قدری یکنواخت بـه گوش مـی‌رسد. نُت شاهد آن، درجهٔ سوم گام شور، و نت ایست آن، درجهٔ هفتم آن است.
هم رود زنان بـه زخمـه راندن هم فاختگان بـه زَند خواندن
بیـات ترک بـه دلیل نزدیکی بـه ماهور، قابلیت اجرایی بسیـاری از گوشـه‌های ماهور را دارد. بیـات ترک تنوعی درون تغییر بنیـهٔ شور هست که درون انتها نیز بـه شور ختم مـی‌شود؛ زیرا اختلافی درون فواصل شور و ترک (با علامت تغییر دهنده) وجود ندارد.
فواصل بیـات ترک را دوم و سوم بزرگ، چهارم و پنجم درست، ششم بزرگ، هفتم نیم بزرگ و هنگام تشکیل مـی‌دهند کـه با رعایت تطابق فواصل با مقام ملایم دلگشا درون موسیقی مقامـی منطبق است.
گوشـه‌ها
آواز بیـات ترک درون ردیف مـیرزا عبدالله شامل گوشـه‌های زیر است:
درآمد اول
دوگاه، فرود
درآمد دوم
درآمد سوم
حاجی حسنی
بسته‌نگار
زنگوله
خسروانی
نغمـه
فِیلی
مـهربانی
جامـه‌دران
مـهدی ضرّابی
روح‌الارواح
آواز افشاری، منسوب بـه ایل افشار از طوایف ترک ایرانی و از متعلقات چهارگانـهٔ دستگاه شور (به همراه ابوعطا، دشتی و بیـات ترک) است.
گام افشاری بـه سه‌گاه نزدیکتر از شور است. درون افشاری درجهٔ چهارم دستگاه شور نت شاهد و درجهٔ دوم آن نت ایست و درجهٔ پنجم نت متغییر محسوب مـی‌گردد.
افشاری را مملو از شکایـات و غم و اندوه دانسته‌اند. الحان و نغمات (گوشـه‌های) افشاری بعد از درآمدهای مختلف عبارت‌اند از: کرشمـه، جامـه‌دران، بسته‌نگار، قرایی، مثنچ، نـهیب (نحیب)، عراق (برومند، صبا)، حصار (کریمـی)، مسیحی (موسی معروفی)، تخت طاقدیس و صدری (صبا)، قره‌باغی (کسایی)، آقا حسینقلی (صلحی) و شاه ختایی (شر-مو).
مـیان قطعاتی کـه در موسیقی ایرانی، مطابق سبک معمول ساخته شده روی تنیک افشاری کمتر فرود آمده‌اند؛ بلکه همـیشـه روی تنیک شور رفته‌اند. البته فرود بر تنیک افشاری یک قرارداد معمول نیست.
فواصل افشاری: دوم بزرگ، سوم نیم بزرگ، چهارم و پنجم درست، ششم نیم بزرگ، هفتم کوچک و هنگام است.
آواز دشتی از متعلقات دستگاه شور است، از مشـهورترین آثار درون آواز دشتی بـه سرود ای ایران اثر روح‌الله خالقی مـی‌توان اشاره کرده، عارف قزوینی نیز بسیـاری از تصنیف‌های خود را درون این آواز ارایـه کرده است.
آواز دشتی را معمولاً درون تار و سه‌تار با کوک لا («ر، لا، سل، دو») اجرا مـی‌کنند. یوسف فروتن آنرا درون کوک «ر، لا، فا، دو» اجرا مـی‌کرد.
گوشـه‌ها
درآمد دشتی
اوج
بیدگانی
دیلمان
دشتستانی
پیش درآمد دشتی
حاجیـانی
چوپانی
غم‌انگیز
مثنوی
گیلکی
کوچه باغی
سملی
سارنگی
آواز اصفهان، یکی از آوازهای پنج‌گانـهٔ موسیقی سنتی ایرانی است. برخی این دستگاه را جزء دستگاه شور و برخی از متعلقات همایون دانسته‌اند. آواز و موسیقی بیـات اصفهان شباهت‌هایی با موسیقی غربی نیز داشته و با گام هارمونیک مـینور مطابقت دارد.
در پایـان علاقه مندان مـیتونن کتاب ارزشمند تئوری موسیقی ایرانی (1-مبانی نظری موسیقی ایرانی نوشته حسین علیزاده و ساسان فاطمـی و هومان اسعدی و... 2-نگرشی نو بـه تئوری موسیقی ایرانی نوشته داریوش طلایی) -هر دو از انتشارات ماهور را مطالعه کنند
برچسب‌ها: آموزش, کتاب, کتابخانـه, ردیف آوازی, موسیقی ایرانی
[آرشیو موسیقی ملی ایران ( آواز سنتی ) - آموزش تئوری ردیف دانلود تک نوازی سنتور در دسنگاه دشتی]
نویسنده و منبع | تاریخ انتشار: Mon, 09 Jul 2018 09:19:00 +0000